Het Carbon Border Adjustment Mechanism is de meest ingrijpende wijziging in de Europese handelsregulering in jaren. Verordening EU 2023/956 legt de juridische grondslag, maar de praktische impact reikt veel verder. In dit artikel analyseren wij de verordening van artikel tot artikel.
Achtergrond en doelstelling
De Europese Green Deal, gepresenteerd in 2019, stelt ambitieuze klimaatdoelstellingen: 55% reductie van broeikasgassen in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050. Het EU ETS (Emissions Trading System) is het belangrijkste instrument om Europese producenten aan te zetten tot decarbonisatie.
Een inherent risico van unilateraal klimaatbeleid is koolstoflekkage: bedrijven verplaatsen productie naar landen zonder vergelijkbare koolstofprijzen, of Europese bedrijven worden weggeconcurreerd door goedkopere, meer vervuilende buitenlandse producenten. CBAM is specifiek ontworpen om dit risico te neutraliseren.
Kernprincipe van CBAM
CBAM zorgt ervoor dat importgoederen dezelfde koolstofkosten dragen als vergelijkbare goederen die in de EU worden geproduceerd. Het is geen importheffing, maar een koolstofprijsaanpassing.
Reikwijdte en toepassingsbereik
De verordening is van toepassing op de invoer van specifieke goederen uit derde landen (buiten de EU). De huidige lijst omvat zes sectoren, gedefinieerd via HS-codes (Harmonized System):
| Sector | HS-codes (voorbeelden) | Aandeel |
|---|---|---|
| Staal & ijzer | 7206–7217, 7219–7229 | ~40% |
| Aluminium | 7601, 7604–7616 | ~25% |
| Cement | 2523, 6810–6811 | ~10% |
| Kunstmest | 3102–3105 | ~8% |
| Elektriciteit | 2716 | ~12% |
| Waterstof | 2804.10 | Nieuw 2025 |
Uitzonderingen
Een aantal landen is (voorlopig) uitgezonderd van CBAM, omdat zij aantoonbaar deel uitmaken van de Europese koolstofmarkt of een gelijkwaardige koolstofprijs hanteren:
- EER-landen: IJsland, Liechtenstein en Noorwegen — volledig deelnemer EU ETS
- Zwitserland: Eigen ETS dat gekoppeld is aan het EU ETS
- Bepaalde territoriale uitzonderingen: zoals Ceuta, Melilla en Helgoland
Let op: geen vrijstelling voor kleine zendingen
In tegenstelling tot douaneregelgeving kent CBAM geen de-minimis drempel. Elke invoer van een CBAM-goed, ongeacht hoeveelheid of waarde, valt onder de rapportageplicht.
Verplichtingen voor importeurs
Overgangsfase (2023–2025)
Tijdens de overgangsfase zijn importeurs verplicht kwartaalrapportages in te dienen via het CBAM Transitional Registry. Deze rapporten bevatten:
- Hoeveelheid geïmporteerde CBAM-goederen (in ton)
- Land van oorsprong van de goederen
- Specifieke ingebedde emissies (ton CO₂-equivalent per ton goed)
- In het land van oorsprong betaalde koolstofprijzen
Definitieve fase (v.a. 2026)
Vanaf 1 januari 2026 treden de betalingsverplichtingen in werking. Importeurs moeten jaarlijks vóór 31 mei CBAM-certificaten inleveren die overeenkomen met de ingebedde emissies van de in het voorgaande jaar ingevoerde goederen.
Berekening van ingebedde emissies
De verordening onderscheidt twee typen ingebedde emissies:
- Directe emissies: Emissies die vrijkomen tijdens het productieproces zelf (bijv. verbrandingsprocessen in een staalfabriek)
- Indirecte emissies: Emissies die voortkomen uit het elektriciteitsverbruik tijdens productie (relevant voor aluminium en elektriciteit)
Importeurs mogen gebruikmaken van werkelijke emissiedata van hun leverancier (mits geverifieerd door een geaccrediteerde derde partij) of van standaardwaarden die de Europese Commissie per sector heeft gepubliceerd. Standaardwaarden zijn bewust conservatief vastgesteld om gebruik van actual values te stimuleren.
Handhaving en sancties
De handhaving van CBAM is een gedeelde verantwoordelijkheid van de Europese Commissie en de nationale bevoegde autoriteiten. In Nederland is dit de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Bij niet-naleving gelden de volgende sancties:
- Ontbrekende of onjuiste rapportage: Een boete van €10 tot €50 per ton CO₂ waarvoor geen correcte rapportage is ingediend
- Import zonder vergunning: Verbod op verdere invoer van CBAM-goederen
- Fraude of onjuiste informatie: Strafrechtelijke vervolging mogelijk
Conclusie
CBAM is complexe, maar goed doordachte regelgeving. Bedrijven die nu investeren in een robuust compliance-systeem — met nadruk op leveranciersmanagement en datakwaliteit — zullen in 2026 aanzienlijk beter gepositioneerd zijn dan achterblijvers.